Volden. gnr 180, Verdal.
Gårdshistorie
Særoppgave i norsk, eksamen artium. 
Steinkjer landsgymnas 1967.  

Av Olaf Jørgen Varslot

Til Magne Varslots hjemmeside 

Innhold:

 


 

Garden Volden, gnr 180, bnr 1, ligg i Helgådalen i Verdal herred. Garden ligg 27 km frå Verdalsøra ved Trondheimsfjorden, og høgda over havet er 87 m.

 

Namnet Volden har hatt mange ulike skrivemåtar til dei ulike tider. I 11626 finn ein det skrivi Wollenn, i 1664 Wolden og i 1723 Wollen eller Wolden. Namnet kjem fra det gamalnorske hannkjønnsordet vollr som tyder voll.
 
 

Volden har i dag eit dyrka areal på pmlag 130 dekar- Jorda består av eit heller godt sandmolag ovst, og under er det leire. Forutan dyrkajorda, er det omlag 70 dekar beitemark og skrapjord.

Det vart i 1964 utført ny grenseoppgang på Volden etter initiativ frå eigaren. Av di Helgåa stadig grev og finn seg nye leie, har det vori veldig ugreitt med grensene.

Elvegrensa i Helgåa går no - -

her følger grensemerkebeskrivelsene som ikke føres inn her foreløpig.
 
Av di eigedommane mot Helgåa er mykje utsette for utras, som kan brigda elveleiet, vart det vedteki at elvefisket skulle vera felles.

Skogarealet på Volden er 346 dekar, og den gjennomsnittlege driftsveglengda er omlag 300 m. Fjellgrunnen i skogen består av kambro - siluriske bergartar frå 300 mill. år tilbake. Med kambro-siluriske bergartar meiner ein særleg sandstein, leirskifer og kalkstein. Det lause jordlaget er vesentleg forvitringsjord. Det er ein del leirjord ned mot Malsåa og skredjord og ein del blokkmark i styrningane. Markvegetasjonen er medels. Han vert dominert av bærlyng. På plantefelta er det mykje gras og urtar som gjer sjansane for naturleg tilvekst små.

her følger arealfordeling for skogen fra registrering/taksering i 1954,  som ikke føres inn her foreløpig

Skogen på Volden var den 18. spril 1959 assurert i "Det norske gjensidige Sogbrand-forsikringsselskap". Assuransesummen var 50 000 kr som vart betalt ved ein eingongspremie på 915 kr. Polisen er ein "Allfremtids-skogbrannforsikringspolise", og som det ligg i namnet, gjeld polisen for all framtid. Den største assurerte dimensjonen er 15 ca diamenter målt i brysthøgde både for gran og furu.
 

Dei ymse eigarane

Volden (gnr180/1) og Overholmen mellom (gnr 208/1) vart drevne som ein gard heilt til 1662. Ein mann med namn Laurits skal ha drevi desse to gardane i tida omkring 1600 fram til omlag 1620. Da han døydde, heldt enka etter han fram med garden.

Omkring 1650 dreiv ein mann som heitte Krestofer Rasmussen garden. Da Krestoffer døydde, kom Ellev Anderssen til garden. Han gifta seg med enka, Gunhild Barosdotter. Bygselssummen var 21 rdl 1 ort 8 sk. I 1657 var det 2 hestar, 10 kyr, 4 sauer, 5 geiter og 2 grisar på garden.  (1)

I 1662 bygsla Karl Pedersen en del av garden for 13 rdl. Det synest ganske tydeleg at det med dette skjedde ei varig deling av garden, som til vanleg vart kalla Holmen. Den delen Karl Pedersen fekk, var Overholmen mellom, som i 1600-åra stadig går under namnet Holmen. Den delen Ellev Andersen fekk, var Volden, som gjekk under namnet «Holmen eller Volden». Volden vert etter dette oppført med ei skyld på 1 øre 12 mkl.

Medan garden i matriklar (2) og skattemanntal går under namnet «Holmen eller Volden» eller berre Holmen, har folketeljingane eit anna namn. I teljinga fra 1665 finn ein under «Fuglie Wold» eigaren Ellef, som da var 44 år. I 1666 vert eigedommen kalla Fugliwold. Dette må utan tvil gjelda Volden.

Ved matrikuleringa i 1669 vert garden kalla Wollen. Eigaren er framleis Elleff Anderssen (skrivemåten på Ellev varierer). Tienden vart sett til 2 skjepper bygg og 4 skjepper havre (3). Leidangen (4) vart sett til 1 ort og småtienden til 1 ort 8 sk. Ellev Andersen døydde i 1704, og var da 83 år.

Laurits Hofstad fekk bygselbrev på garden (som ved dette høvet vart kalle Volden) 22. februar 1706. Det vart tinglyst 6.juli 1707. Bygselsummen var 5 rdl.

Han hadde imidlertid ikkje garden lenge. Jon Kristensen fekk bygselbrev 20 november 1710, tinglyst 26 januar 1711. Han leid store tap under innfallet til svenskane vinteren 1718. Skadane er merkeleg nok oppgjevne under eitt for Overholmen mellom og Volden.

Oversikt over skadane,

Ved matrikuleringa i 1723 vert garden oppført åleine og under namnet «Holmen eller Wolden». Det er nemnt at det er skog og sagtømmer til behovet, men ingen seter og dårleg bumark. Garden vert sagt å vera lettdreven og passeleg til korndyrkning. Utseden var 1 td. bygg og 4 tdr havre; avlinga var på 22 sommarlass vollhøy, og 3 lass ekerhøy. Buskapen var på 2 hestar, 5 kyr, 3 ungnaut og 9 sauer. Tienden vart sett til 3 skjepper blandkorn, 6 skjepper havre og 8 merker ost. Skylda vart foreslegen forhøya med 12 mkl. Den store skaden Jon Kristensen hadde ledi, saman med forhøyinga av skylda, førte til at han hadde vanskeleg for å halda på garden.

Alt på erkebiskop Gaute si tid (1490) åtte Krona 1 øre i Overholmen . Det voks i løpet av 1500-åra til ½ spand. Sidan voks andelen til Krona enda meir. Det endte med at Volden på ein auksjon i Trondheim i tida 20.januar til 6. mars 1728 over kongeleg gods, vart selt til Anna Katarina van Stricht, enka etter lagmann Peter Drejer for 100 rdl (Overholmen vart og selt på denne auksjonen). Skjøtet vart først utstedt 28 mars 1735. Dottera hennar, Ernestina Kunigunda Drejer, selte garden som enno vart kalla Holmen, i følge skjøte av 9.september 1735, tinglyst 5. mars 1736, tilbake til Jon Kristensen, som kalla seg Jon Kristensen Volden. Kjøpesummen var 100 rdl.

Den eldste sonen til Jon Kristensen Volden, Kristen Jonsen Volden, født på Volden i 1715, overtok garden i følge skjøte utstedt og tinglyst 7.september 1752. Kristen var ein dyktig og tiltakslysten mann. Han dreiv garden monaleg opp; han hadde til og med pengar å låna ut. Han vart gift med Marit Sevaldsdotter Stiklestad, født i 1729. Han hadde truleg fått ein del pengar som medgift.

Etter er tid døydde Kristen, og Marit gifta seg med den 22 år yngre Ole Iversen Haugan. Ved ein kontrakt av 3 oktober 1792, tinglyst 21. februar 1793, vart Ole og stesonen (sonen til Marit og Kristen), Sevald Kristensen, født i 1760, samde om å dela garden slik at kvar av dei dreiv ein halvpart.

I 1795 kjøpte Sevald Kristensen Volden garden Varslåtten for 597 rdl. Skjøtet er av 25 februar. Han dreiv no Varslåtten som underbruk under Volden.

I ein protokoll over folketeljinga fra 1801 finn ein at Volden er oppført to gonger. Det viser klart at garden var delt.
 
 
 
 

Opptegnelse paa Folketallet i Wærdahlens Sogn under Trondhiems Stift ogAmt, saaledes som det befandtes at være 1.ste Februar 1801.

 
Wolden
Personens fulle Navn i enhver Familie Hvad enhver Person er i Familien
Personens Alder, det løbende Alders Aar iberegnet
Ugift el. gift og hvor ofte de have været i Ækte el Enkestand Personenes Tital, Emede, Forretnin, Næringsvek el. hvad de leve Af
Sevald Christensson Huusbonde
50 år
Begge I første Egteskap Bonde og GaardBruger
Ingebor NielsDatter Hans Kone
45 "
Christen Sevaldsøn Deres Børn
11 "
Hos foreldre
Martha SevaldsDatter
8  "
Ole Sørenssøn Tienere
16 "
Ugift
Ingebor SevaldsDatter
20 "
Ugift
Ingebor PedersDatter
15 "
Ugift
Torkild Amundsøn Mand
47 "
Begge I første Egteskap Huusmand med Jord
Anne BastiansDatter Hans kone
47 "
Amund Torkildssøn Deres Søn
1  "
Wolden
Ole Iverssøn Huusbonde
50 år
I første Egteskap Bonde og GaardBruger
Marith SevaldsDatter Hans Kone
72 "
I andet Egteskap
Bereth OlsDatter Tienere
23 "
Ugift
Mathias Johannessøn
16 "
Ugift
Peter Samuelsøn Mand
46 "
I andet Egteskap Huusmand med Jord
Gurue SimonsDatter Hans kone
34 "
I første Egteskap
Samuel Peterssøn Deres Børn
4  "
Hos foreldrene
Marit PetersDatter
2  "
 
 

I følge skjøte av 6.februar, tinglyst 7. februar 1805 overtok Sevald Kristensen også Ole Iversen sin halvdel av garden for 495 rdl. Marit og Ole fekk da kår. Dei fekk Lilleengvolden og eit bestemt slåttstykke. Dersom alderdommen skulle hindre dei i å dyrka dette, skulle det ombyttast med ei årleg  yting på 2 tdr bygg og 8 tdr havre. Kåren skulle berre ytast så lenge Marit levde. Ho døydde i 1815.

Enda større vart garden da Jokob Eriksen Overholmen ved kontrakt av 24. juli 1815 tinglyst 16. august 1820 overdrog sin andel i Krokåtnesset på nordsida av elva mot ei årleg avgift på 24 riksbankskilling til Sevald Kristensen.
Sevald Kristensen var gift med Ingeborg Nilsdatter Grundan, og deira son var Kristen Sevaldsen.
 

Kristen Sevaldsen Volden overtok farsgarden i følge skjøte av 6 februar, tinglyst 7. februar 1821. Kristen Sevaldsen kjøpte Kolstad austre for 460 spdl den 24. april 1826 på auksjon. Han fekk  skjøte 12. august, tinglyst 16. august 1826. Kolstad kjøpte han vesentleg fordi garden åtte ei flaumsag ved elva Skitrenna. Ved ein skjønnsforretning vart det slegi fast at saga ikkje kunne verta brukt anna enn i storflaum, og at det ikkje kunne sagast meir enn 4 tylfter pr år. Saga låg nedanfor den fossen ein i dag finn nedanfor Skitrennbrua. Tanken var å saga både til husbehov og til sal, men det viste seg å vera vanskeleg å frakta materiale dit, så nytta av saga var ikkje stor. Sagbruket fekk i dokumenta namnet «Schietrengen».

Kristen Sevaldsen Volden vart ein velståande mann, og hadde mykje pengar å låna ut. Han åtte no både Volden, Kolstad austre og Varslåtten. Desse eigedommane vart i 1838 taksterte til i same følgd 1400, 700 og 500 spdl. På desse gardane som han dreiv under eitt hadde han 8 hestar, 34 klavebundne og 85 småfe. Utseden var 32 tdr korn som gav 4 fold (5). På Volden hadde han dessutan eit kvernbruk.

I 1829 kom det til tvist mellom futen og Kristen Sevaldsen Volden om hogging i Leksdal allmenning. Partane møttest for retten den 3. august, og Kristen vart anklaga for ulovleg hogging, men han gjekk ikkje med på forlikskrava (6).

I 1836 kjøpte Kristen Sevaldsen Volden garden Lein på auksjon for 2504 spel. Han fekk skjøte på garden 12. august, tinglyst 17. august 1836. Med Kristen kom ei anna grein av den gamle Leinsætta inn på garden igjen. Kristen var soneson til Kristen Jonsen Volden som i 1752 overtok Volden. Kristen Jonsen var gift med Marit Sevaldsdatter Stiklestad, som igjen var sonedotter til lensmann Sevald Sivertsen Lein. Kristen flytta no til Lein, og etter vanleg skikk på denne tid, tok han gardsnamnet og kalla seg Kristen Sevaldsen Lein.

Kristen og Gundbjørn, eigaren av den andre Kolstad-garden, kom i 1841 i konflikt med eigarane av Verdalsgodset, mellom anna Nikolai Jenssen, som påstod at dei var forplikta til å fjerna gjerde og ei oppsett høyløe i Juldalsallmenningen, som Jensen åtte. Saka vart teken opp for retten, og Jenssen idømt saksomkostnader, men den vidare utviklinga i saka er ukjent.

Kristen Sevaldsen Lein byrja no å bli eigar av et heilt lite gods. Men etter at han kom til Lein, selde han etter tur det tre tidlegare gardane sidan, Volden i 1840, Varslåtten i 1842 og Kolstad i 1845.

Eigar av Volden vart nå Sivert Evensen Høislo, som sidan kalla seg Sivert Volden. Skjøtet er fra 30.desember 1840, tinglyst 2. februar 1842. I 1845 var buskapen på garden 3 hestar, 12 storfe, 12 sauer, 12 geiter og 1 gris. Utseden var 1 td bygg, 9 tdr havre og 5 tdr poteter.

I 1849 kom Sivert Volden i tvist med Iver Åkervolden om rettane til ei fjellslette. Dei møttest personleg til forlik 1. oktober, men det synte seg umogleg å få til forlik. Saka skulle derfor verta avgjort ved rettargang.

Ved skjøte av 14. desember 1853, tinglyst 8. februar 1854, selde Sivert Evensen garden til Nikolai Jenssen. Han var ein av hovudeigarane til Verdalsgodset, og Volden kom difor til å tilhøyra det.

Ved kontrakt av 12. januar 1854, tinglyst 13. august 1873, selde Nils Hansen Bjørstad frå Bjørnør på Fosen garden sin, Bjørstad vestre, til Nikolai Jenssen, mot å få feste på Volden. Han fekk forpaktingskontrakt på garden 12. januar 1856, tinglyst 5. februar 1859. Han heitte tidlegare Nils Hanssen Skjelstadaunet. Kona hans, Barbro Anna Andersdatter var frå Frosta, og før det kom til Bjørstad hadde dei budd i Åsen.
 
 

Utdrag fra «Protokol for Fordeling av Matrikul-Skyld i Værdalens Herred» i følge lov av 6/6-1863 § 15, autorisert 3. august 1864 (Protokollen laga i 1865):

 
 
Wolden
Eierens eller Brukerens Navn Nuværende skyld 

 Spd. Ort. Skill

Omtrentlig Størrelse og Beskaffenhet av Gaardens Ager og dyrkede Eng Omtrentlig Størrelse og Beskaffenhet av naturligt England ved Gaarden Har Gaarden Udslaatter og Fjeldslaatter og saafald av hvilken betydning Har Eiendommen udyrket Jord som er skikket til Opdyrkning ? Aarlig Udsæd av enhver Sædart
Nils 8   3   11  256 Maal, en større Del Sandmo, resten stiv Leerjord 30 Maal, middels En Sætervold og endel Fjeldslaat 1 1/2 Mil fra Gaarden Nei 1 td Bygg 
20 " Havre 
10 " Pot
Aarlig Avling av enhver Sædart og af Hø Kreaturhold Gaardens Havnegang dens Beliggenhed, Beskaffenhed og Tilstrækkelighed Har Eiendommen Skov til Husbruk Haved Skovprodukter til Salg og af hvad Slags samt hvor meget omtrent i Gjennomsnitt aarlig ? Haves der Adgang til Beændsel av anden Art end Ved Adgang til Fodersurrogater samt disses Art og Mængde
4 Td Bygg 
100 " Havre 
50 " Pot 
150 sekker Hø
3 heste 
14 stor- 
30 smaaafæ
Tvende Sætre haves samt tilstrækkelig Hjemhavning Ja Nei Nei Tørt Løv
Har Gaarden mere end alminnelig leg eller vanskelig Adkomst til Vei eller til Søen eller til Avsetningssted ? Er Gaarden mere end almindelig letbrugt eller tungbrukt ? Haved Fiskeri eller anden Herlighet, der efter Loven av 17de August 1818 § 28 skulde komme i Betraktning ved  Skyldsætningen, og av hvilken Betydning ? Er Gaarden frostlændt eller Gehæftet med andre Særegne Mangler ? Er Gaarden mere eller mindre almindelig godt dyrket ? Forslag til Skyldlegning 

Spd   Ort   Skill

Ved vei 
2 1/2 Mil til Søen
Letbrugt Intet Fiskeri, men Vandfald Frostlændt 
Utsat for Oversvømmelse
Middels 7   1   16
 
 
 
 

I 1873 kom Nils Hanssen bort i to tvistar med Verdalsgodset. Den 7. juli møttest partane til forlik etter at Nils var anklaga for ulovleg hogging i skogen til godset. For Verdalsgodset møtte bruksfullmektig Dahl. Forlikskravet var at Nils skulle betala 5 spdl for skogen som var teken, dessutan skulle han betala 2 spdl til Værdalens Fattigkasse. Han godtok ikkje kravet, og saka skulle seinare opp for retten. Den 10. september vart kan anklaga for ulovleg hogging i skogen til garden. Heller ikkje denne gongen vart det noko av forliket, og saka skulle fram for retten.

Av denne folketeljinga ser ein av Volden var leiglendingsgard medan han var under Verdalsgodset. Nils Hanssen er kalla gardbrukar og leiglending. Petter er oppført som drivar for garden, og han er oppført som eigaren av størstedelen av buskapen. Petter Nilsen Volden hadde difor så og seia teki over garden i 1875.
 
 
 

Folketeljing 31. des 1875

Volden
Født Fødested
Nils Hansen Husfader gift Gardbruker, Leilænding 1802 Bjørnør S og Prgj.
Barbro Anna Andersdatter Hans Kone gift 1804 Fraastens S og Prgj
Peter Nilsen Søn og Husfader ugift Driv Gaarden for faren 1841 Aasens S og Fraasten
Nils Nilsen Nils Hansens Søn gift Farmeier og Bruger 1844 Vuku S Tilreisende. Bosted Jakson Canty, Minnesota
Bergitte Nilsdatter Nils Hansens Datter gift 1847   " Tilreisende. Bosted Levanger Landssogn
Johannes Olsen Tienere gaardsdreng 1854
Anna Serine Nilsdatter *) hushalder 1851
Karen Olsdatter budeie 1854
Liva Olsdatter tienestepige 1859
*) det var Anna Serine Nilsdatter som seinare vart gift med Petter Nilsen Volden
 
 
 

Volden. Kreaturhold 31. des. 1875

 
Heste
Føl
Stort Fæ og Kalve
Faar
Gjeter
Svin og
3 år og derover
under 3 år
Olsek (2 år og derover)
Kjør
Ungnøt, Kalve
og Lam
og Kid
Grise
Nils Hansen
1
 
2
1
5
1
 
Peter Nilsen
3
1
 
7
7
22
19
2
 
 
 

Volden Utsæd i Aaret 1875

Bygg 
Tønder
Havre 
Tønder
Poteter 
Tønder
2
10
8
 
 
 

Petter Volden flytta til Munkeby i Frol og dreiv denne garden nokre år. Foreldra hand døydde, og Volden vart ledig. Han reiste så heim og forpakta garden til han fekk kjøpa han ved skjøte av 14. april, tinglyst 25. april 1884. Skylda var 7 dalar 1 rot 16 skilling. Kjøpesummen var 7500 kr. Han betalte 5000 kr kontant, for resten vart det tustet ein panteobligasjon i garden til seljarane. I skjøtet står det at garden vert begrensa av Helgåa og Malsåa, dessutan av gjerdet mot Leirset. Garden fekk bruksrett til Volden seter i Skjækerdalen, men berre i den utstrekning det er naudsynt for krøttera som vært vinterfødde på garden. Virke til reparasjonar, gjerdefang og ved er det berre høve til å fø første etter utvising. I staden for at Volden tidlegare hadde hatt bruksrett til Tveraadals seter, skulle han no få dei same rettane til den såkalla Skjækerdalsvold ved Skjækervatnet. Utvising av virke måtte også her skje før det vart hoggi. Retten til Tveraadalsseter fall for alle tider bort.

Verdalsgodset tok unna rett til å nytta elvebreddane til å leggje tømmeret sitt på under fløytinga, dessutan rett til fritt å ferdast over eigedommen utan ansvar for skade.

Den 2. mars 1904 foretok J Getz i Verdalsgodset og Petter Volden eit makeskifte som gjekk ut på at midtlinja i elva skulle danna grensa mellom Volden og Verdalsgodset. Ein holme ved Storøra som tilhøyrde Verdalsgodset, hadde på grunn av at elva hadde teki nytt leie, komi på same sida som Volden. Volden åtte ein holme ved Nordnesset på sørsida av elva. Meininga med makeskiftet var difor å få bort desse upraktiske tilhøva.
 
 

Folketeljing  3. desember 1900

Volden
født
Petter Nilsen 1841 Husfar
Anna 1851 Husmor
Gundbjørn Johanessen 1851 Tienere Gaardsarbeider
Iver Andersen 1882    -  "  -
Julius Johansen 1887 Tienestegut
Juli Andreasen 1881 Husgjernings-tiener
Marie Aneusen 1884    -  "  -
 
 
 

Petter dreiv garden i mange år og vart til slutt ein velstandsmann. Han bygde ny stovelån likeins som ho på Munkeby utan å ta opp lån.

Petter Volden hadde ingen barn. Olaf Olsen Varslåtten (7) tok over garden for Petter i 1913. Det var meininga at han skulle få kjøpa Volden. Etter kvart skjøna Olaf at Petter ikkje ville skriva skjøte, men fekk så skrivi kjøpekontrakt i 1913 med tanke på at han skulle greia seg som skjøte. Kjøpesummen var 8000 kr. Krøttera og reiskapen følgde med i handelen. Petter tok unna å få kjøpa att garden for same sum dersom Olaf Olsen ville selja eller flytta fra garden. Petter Volden testamenterte alt sitt til barna til Gustav Haga. Petter var onkel både til Gustav og Olaf. Etter brannen og etter Petter hadde døydd i 1923, gjorde Gustav Haga krav på garden. Olaf fekk likevel behalda han, da kjøpekontrakten no viste seg å greia seg som skjøte slik som han hadde rekna med.

I 1924 selde Olaf Olsen ein parsell på 5 dekar, Volden skole, gnr 180/2, til Verdal kommune. Skjøtet vart tinglyst 17. november 1924. Skylda for den fråskilde delen vart fastsett til 20 øre. Skyldmarka som stod igjen på hovudbølet var da 9,80. Kjøpesummen var 1500 kr.

Kommunen fekk rett til å ta springvatn de det var mest gunstig, og Olaf Varslot tok unna å få nytta deira vasskomme. Den retten gjorde han seg ikkje nytte av. Det var først sonen som gjorde seg nytte av det 28 år etterpå. Kommunen vart pålagt plikt til å halda gjerde rundt skolen, og dessutan plikt til å halda det ved like.

I 1925 vart det fråseldt ein parsell på 45 dekar, Lie, gnr 180/3, til Arne Leirset. Kjøpesummen var 1500 kr. Skjøtet vart tinglyst 16. juli 1926. Skylda for den fråskilte delen vart sett lik 1 mark. Den gjenverande skylda til hovudbølet vart da 8,80 mark.

Den 11 oktober 1937 vart det haldi skylddelingsforretning i salet av Vollset, gnr 180/4. Kjøpesummen var 2000 kr og storleiken var omlag 102 dekar, av det var det oppdyrka 15 dekar. Skylda for den fråskilte delen vart sett til 0,60 mark, og igjen på hovudbølet stod da 8,20 mark.

Den 30 oktober 1945 kom Olaf Varslot overeins med sonen sin, Petter Varslot, om sal av garden Volden med skyldmark 8,20. Kjøpesummen var 12000 kr. Eigedommen skulle overtakast frå 1. april 1946. Med i kjøpet og utan tillegg i kjøpesummen følgde 2 hestar, 4 kyr, 2 sauer, alle gards- og køyrereiskapar (vognar, sledar, etc) og nok sed av korn og poteter. Det som følgde med vart verdsett til 6000 kr.

Kårkontrakten gjekk ut på at kjøparen skulle setja i stand den minste stovelåna til korstove. Kårtakarane skulle ha høve til og rett til å  bruka bur og kjellar, og elles rett til å bruka naudsynte rom i uthusa. Dei skulle dessutan ha rett til å få den naudsynte ved; han skulle vera hoggen og oppbevart i hus. Kårtakarane skulle elles ha 2 sauer fora året rundt, og rett til rom for ein gris. Dessutan skulle det ha følgjande ytingar: 3 liter mjølk pr dag, 4 kg smør pr månad, 400 kg bygg, 300 kg havre, 1000 kg poteter, 50 kg flesk og ein to-vekers kalv pr år. Kårtakarane skulle ha rett til å få nytta hest forspennt passande køyretøy når det måtte forlanga det. I tilfelle kårtakarane skulle ønska det, kunne dei i staden for den nemnte kåren forlanga full kost og forpleining, pleie i tilfelle sjukdom, og rett til å bu saman med kjøparen.

I 1954 overdrog Petter Varslot ein parsell, Lunheim, gnr 180/5 med skyldmark 0,12 til ein verdi av 1000 kr som gave til Volden skolekrins til bygging av samfunnshus. Partslaget Lunheim har lov til å taka vatn på grunnen til seljaren dersom vannkommane vert haldne i slik stand at dei ikkje er farlege for beitande krøtter. seljaren har rett til transport av tømmer og ved over eigedommen. Den skylde som nå står igjen på hovudbølet er 8.08 mark.

I samband med at det skal innleggjast automatsentral i Helgådalen, vart Telegrafverket og Petter Varslot 22. oktober 1965 samde om at Telegrafverket skal få ekspropriera ei tomt til telefonkiosk til automaten på garden. Som vederlag har Telegrafverket betalt ein eingongssum på 300 kr. Dessutan skal det gratis verta innlagt telefon på garden. I tillegg til det får garden fritaking frå grunnavgifta som godtgjøring for at Telegrafverket skal få oppretta talestasjon på garden.

Telegrafverket har teki unna rett til å tinglysa eksproriering
 
 

Liste over eigarane frå omlag år 1600.

Laurits åra omkring 1600-1620
Kristoffer Rasmussen omkring 1650
Ellev Anderssen 
     (kona til Ellev dreiv truleg garden fra 1704 - 1706)
1655-1704
Laurits Hofstad 1706-1710
Jon Kristensen Volden 1710-1728
Anna Katarina van Stricht 1728-1735
Jon Kristensen Volden 1735-1752
Kristen Jonsen Volden 1752-1791
Ole Iversen Haugan 1791-1792
Ole Iversen Haugan og Sevald Kristensen Volden 1792-1805
Sevald Kristensen Volden 1805-1821
Kristen Sevaldsen Volden (Lein) 1821-1840
Sivert Evensen Høyslo (Volden) 1840-1854
Nikolai Jenssen (el Verdalsgodset) 
     ( i denne tida var Nils Hanssen Bjørstad leiglending)
1854-1884
Petter og Anna Volden  1884-1913
Olaf og Ragnnild Varslot 1913-1946
Petter og Kari Varslot 1946-1974
(Magne og Else Margrethe Varslot) (1974- )
 
 

Åkranætta

her er oppsatt nedadstigende linje fra Peder Torkildsen Kulsli, f. 1640 til Olaf Varslot og Ragnhild Lillegård. Det er foreløpig ikke innført her, men slektstre kommer
 

Slekta til Petter Nilsen Volden

her er oppsatt nedadstigende linje fra Hans Chriensen Nedreaaseg f. 1766, Neverdal, Innset  til Peter Nilsen Volden. Det er foreløpig ikke innført her, men slektstre kommer
 

Gardsdrifta gjennom tidene

Husmenn

Av folketeljinga i 1801 ser ein at det da var to husmannsfamiliar på garden, Torkild Amundsen og kona Anne Bastiansdatter hos Sevald Kristensen, og Peter Samuelsen og kona Gurue Simonsdatter hos Ole Iversen Haugan (Garden var delt i to). Det er heilt uvisst kvar på garden det har hatt sine husmannsplassar; dei er berre oppførte som "Husmand med Jord".

Torkild Amundsen er sonen til Amund Torkildsen Kulsli som igjen er bror til Peder Torkildsen Åkran (Sjå ættetavla). (foreløpig ikke innført her). Det vil seia at husmannen Torkild Amundsen, f. 1762 er fetteren til tippoldefaren til Olaf Olsen Varslot.

Den einaste husmannsplassen ein veit sikkert kvar har legi, er "Håggån" på omlag 15 dekar. Husmannsplassen låg litt vest for garden Li, som for det meste vart fråseld Volden i 1925. Jo og Kjersti Håggåa dreiv plassen omkring 1875-85. Dei var oldeforeldra til Marta Kolstadeng som lever i dag. Eit slåttlandstykke, "Håggåslettet", straks framanfor Volden seter, tilhøyrde denne husmannsplassen.
 

Tenarar

Av folketeljingane ser ein at et var vanleg med veldig mange tenarar før i tida. I 1801 medan garden hadde to eigarar og var delt, var det i alt 5 faste tenarar på garden. I 1875 medan Nils Hanssen hadde garden, var det 4 tenarar.
Under Petter Nilsen i 1900 hadde talet gått opp i 5 igjen. Det hadde sikkert samanheng med at Petter ikkje hadde barn. I slåttonna kunne han ha opp til 12 slåttekarar den tida han brukte ljå.
 
 

Seterdrift

Olaf Olsen Varslot har fortalt at han omkring 1915 hadde snakke med Johan Johannessen Færgeberget [ferribærje], som den gong hadde vori 70-80 år. Han hadde fortalt at han hadde vori dreng på Volden medan Nils Hanssen åtte garden. Den gongen hadde det vori 7 hestar der. Det hadde vorti slegi mykje på myrane omkring Raudkollen (i søraustleg retning av Volden på den andre sida av Helgåa), og krøttera hadde i stor monn vorti stilt med fjellgras. Dette måtte da vera ein gong mellom 1854 og 1872, for i 1872 kjøpte Johan Fergeberget garden Sveet i Vera.

Skjækerdalssætra, straks framanfor Skjækervatnet, kom under Volden i 1884, da Petter Volden kjøpte garden. Setra høyrde tidlegare til Langdalen, som også hadde tilhøyrt Verdalsgodset. Setra vart overdregen til Volden fordi Langdalen hadde slutta å nyttiggjera seg rettane sine der, og dessutan fordi Skjækerdalssetra låg lettvintare til enn Tveraadals-setra, da garden tidlegare rådde over Volden seter, som også låg i Skjækerdalen.

På kartet er Skjækerdalssetra oppteikna som to setrar som ligg på kvar si side av elva. Grunnen er at Langdalen bygde hus på begge sider for å fara minst mogleg over elva med krøttera. Den første delen av sommaren heldt dei til på nordsida, der graset var tidlegast, og på ettersommaren på sørsida.

Da Petter Volden overtok setra, hadde han byrja ta skade, og all innhengning hadde falli ned. Han fann setra for avsidesliggjande, og slo berre ein gong der inne, og da saman med Leirset. Han slo da Skjækerliene, på nordsida av elva ( ved «Nord-vollen»). Der var myrene tørre og fine, og det var så mykje gras at etter dei hadde slegi graset, og skule breia det, vart det «einbreia», det vil seia at graset dekka hele myrene under breiinga, og det forekom sjeldan.

Volden seter vart i gammal tid kalla Bekkjavollen. Når dei første husa der vart bygde, er uvisst, men Kristen Volden bygde den gamle høybua i 1832. På Volden er det gøymt ein stokk som vart saga ned frå denne høybua på Volden seter da ho vart reven i 1940. På denne stokken står

KSW DEN 21 IVNI 1832
        X                          SM

Stokken er fra 1832 da høybua vart bygd, og initialane tilhøyrer Kristen Sevaldsen Wolden (Lein)

I 1933 vart det bygd nye hus på setra, og stova vart da flytt opp på rabben der ho no står frå sletta nedanfor, der det var heller blautt. Den vel hundre år gamle høybua vart reven, og det vart bygd ny i 1940, fordi den gamle var for tungvint; ho mangla mellom anna langbru. Dessutan var ho så lita at det da var naudsynt å laga ein eller to høystakkar kvart år.

Som regel vart det dregi til fjells med dyra i første eller andre veka av juni, og dregi heim att i skilnaden mellom august og september. Det var vanleg med ei setertaus og ein gjetar.

Korkje Petter Volden eller Olaf Varslot slo slettene rundt omkring Voldavollen. Dei slo berre sjølve vollen som var innehengt. Siste veka før dei drog heim kvart år, vart gjødsla frå sommaren spreidd utover vollen. Av den grunn vart det ei avling på 7-8 vinterlass høy, som var ganske bra i høve til det vesle jordarealet. Høyet vart køyrt heim på støttingar om vinteren, og det gjekk med ein dag til kvart lass.

Under siste krigen kravde tyskarane at folk skulle levera melka på meieriet, og det vart lite seterdrift. i 1946 vart det heilt slutt.
 

Brannen i 1922

Natta til den 18. november 1922 i totida vart det oppdaga brann i låvebygninga på Volden, og i tretida var alt nedbrunni. Det var sterk vind frå sør som tok med seg store flammeflak frå husa. Dette truga til og med Kolstad søndre og Kolstad austre som ligg mange hundre meter borte. Ved brannen vart det ikkje redda noko, og assuransen var ikkje større enn 24000 kr.

Brannårsaka var ganske sikker i elektrisitetsnettet. Det var brukt leidningar med tyisolasjon på, og denne tålte ikkje mykje fukt. Elektrikaren som hadde lagt ledningsnettet, nytta ikkje ekstra isolasjon gjennom veggene. Det har sikkert vorti overledning i den råe lufta i uthusbygningane. Ein bør også nemna at elektrikaren seinare vart avsett på grunn av uforsvarleg arbeid over alt.

Folka på garden flytta etter brannen til Kolstad austre og Lillegård.

Frå omlag 1887 hadde det vori fast skole på garden. Denne vart no flytta til Kolstad nordre til det vart bygd skole i 1923.

Uthusa på garden vart oppbygd i 1923. I februar 1923 flytta dei ei lita stovelån og eit bur fra gruvene i Malsådalen fram til Volden. Dei budde så i denne stova, som no er kårstove, til det vart bygd ny stovelån i 1928.
 
 

Raset i 1893

Hausten 1893 forårsaka ein storflaum at Helgåa gjekk utover sitt tidlegare leie ved Hærfossen. Dette har ført til at elva stadig har senka seg av di ho ikkje har komi ned på fjell. Elva har sokki i eit område på 6 km oppover (opp til Granfossen). Dette har igjen ført til at elvemelane i dag har vorti omlag 35-40 m høge.

I 1901 gjekk det eit større ras på garden. Det var eit område på ca 50 dekar dyrka jord ("Skrea" som området vært kalla  idag) som rasa ut. Dette var i slåttonna, men medan arbeidsfolket var heime til middag. Allmennvegen gjekk den gongen over deette området, og ei kvinne, Julie Helmo, var så vidt komen over rasstaden og bort i Holvikbakken da det gjekk. Elles raser det ein del kvart år, for etter kvart som elva søkk, vart elvemelane for bratte, og noko må gli ut. Melane vil difor aldri heilt verta grasbundne.

Før dei stygge elvemelane vart til, gjekk både Malsåa og Helgåa så høgt at jorda alltid var i fuktigaste laget. I flaumtidene var det ofte så mykje vatn i elvane at dei rann saman utanfor garden, og dermed la så og seia heile dyrkajorda under vatn. Dette førte ikke så sjeldan til store øydeleggingar. Den fuktige jorda gjorde at det før 1893 aldri vart sådd bygg utanfor "Høgda". Olaf Varslot har fortalt at dei ein gong hadde brukt båt for å samla opp kornstaur som hadde vorti teki av flaumen.

Trass i at Volden har mista omlag 100 dekar jord på grunn av gjennombrotet til Hærfossen, har i alle fall den jorda som er igjen vorti mykje betre enn den garden tidlegare hadde.
 
 

FRAMTIDA

Garden Volden har vorti spådd ei trist framtid. Garden skulle først brenna, og så søkkja. Han har nå brunni, og tilhøva ligg vel tilrette at han også kan søkkja.

Likevel ser det i dag ljosare ut for framtida til garden, og ikkje berre for garden, men for heile grenda. Det skal no truleg byggjast ein 29 m høg dam for å få elva til å stå stille oppover dalen. Dette vert et prosjekt til 12,5 millionar kroner, men det ser i dag ut til å væra den einaste løysinga for å redda grenda, og dermed garden Volden.


merknader:

1.  Ved overgangen til kronemynten i 1872-74 var  4 kroner = 1 spesidaler = 2 rdl = 5 ort, 4 ort = 25 skilling. (retur)

2.  Matriklar er offentleg register som omfattar alle faste eigedommar på landet og som oppgjev skatteskylda deira. (retur)

3. 1 skjeppe = 17,37 liter   (retur)

4. Leidangen, det gamle norske landvernet, var basert på inndeling av kystdistrikta i skipreider som kvar stilte skip, mannskap og proviant til kongens rådvelde for eit visst tidsrom. For 1200 var leidangen ein fast skatt; kongen fekk årleg ein del av provianten sjølv om skip og mannskap vart liggjande heime. I 1300-åra mistar leidangen heilt verdet sitt som sjøvæpning, men eksisterte vidare som skatt gjennom heile unionstida. (retur)

5. Avlingane vart tidlegare oppgjevne i fold i forhold til såmengdene. Eks 10 fold = såmengda x 10. (retur)

6. Det var ikkje vanleg at alle sakene kom opp for retten ti den tid. Ein kan rekna med at det ikkje vart noko meir av denne saka ettersom ho ikkje er å finna i  sakslistene. (retur)

7. Namnet Varslot har hatt mange vidt ulike skrivemåtar. I 1590: Werslodt, 1626: Varslott, 1664: Warslett, 1723: Worslett. Omkrig århundreskiftet vart det skrivi Varslåtten, like eins som gardsnamnet Varslåtten. I dag varierer det mellom Varslot og Varslott, men i kyrkjebøkene står det Varslot. Namnet bør sannsynlegvis delast slik at siste leddet er slått, hannkjønnsordet slåttr (gammalnorsk: slåtteland, slåtteeng) Å tyda første ledd er neppe mogleg, da notidsforma synest å vera avsleten og ein ikkje har namnet i særlege gamle former. Med omsyn til sjansane av at det kunne innehalda eit elvenamn, kan det nemnast at elva som går forbi garden Varslåtten heiter Skitrenna.(retur)


Kjelder

Verdalsboka av lektor Einar Musum
Folketeljingsprotokollar
Skifteprotokollar
Forliksprotokollar
Saklister
Dødsmeldingar
Protokoll for Fordeling av Matrikul-Skyld i Verdalens Herred frå 1865
Driftsplan utarbeidd i 1954